Marskość wątroby

Marskość wątroby jest to stan w którym na skutek postępującego przez wiele lat procesu włóknienia wątroby dochodzi do obumierania jej komórek (hepatocytów), zastępowania jej prawidłowego, czynnego miąższu tkanką włóknistą i w konsekwencji do niewydolności tego narządu.
Marskość wątroby rozwija się w bardzo długim czasie. W początkowej bezobjawowej fazie nie powoduje żadnych dolegliwości, a jej rozpoznanie jest najczęściej przypadkowe. W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (AST, ALT, GGTP). 

Pierwsze objawy marskości wątroby są bardzo niecharakterystyczne i często przypisywane innym, powszechnie występującym zaburzeniom, np. niestrawność, zespół jelita drażliwego, alergie, stres. Do takich nieswoistych objawów marskości wątroby należą:

• wzdęcia, odbijania, 
• nudności, wymioty, 
• uczucie ciężaru w nadbrzuszu po posiłkach, zwłaszcza ciężkostrawnych lub po wypiciu alkoholu,
• uczucie zmęczenia, gorsza tolerancja wysiłku,
• zmniejszenie apetytu, powolny spadek masy ciała,
• bezsenność,
• świąd skóry. 

W bardziej zaawansowanej, objawowej fazie marskości wątroby dołączają się kolejne objawy związane z narastającymi zaburzeniami funkcji metabolicznych i detoksykacyjnych wątroby oraz z narastaniem zaburzeń krążeniowych w układzie żyły wrotnej (nadciśnienia wrotnego), m.in.:

• żółtaczka - zażółcenie skóry i białkówek oczu, ciemny mocz, jasne stolce,
• krwawienia z nosa i dziąseł, łatwe powstawanie siniaków,
• obrzęki łydek, kostek, stóp,
• wodobrzusze - narastanie obwodu brzucha wskutek gromadzenia płynu w jamie otrzewnowej, przepuklina pępkowa,
• jadłowstręt,
• mdłości, wymioty, biegunki lub luźne stolce,
• stany podgorączkowe i skłonność do zakażeń,
• skurcze mięśni łydek (zwłaszcza nocą),
• obecność na skórze klatki piersiowej, twarzy i kończyn górnych poszerzonych, drobnych naczynek krwionośnych, tzw. pajączków wątrobowych,
• linijne, białe przebarwienia płytek paznokciowych,
• zaczerwienienie dłoniowej powierzchni rąk, 
• u mężczyzn - bolesne powiększenie gruczołów piersiowych, utrata owłosienia pachowego, zanik jąder, spadek libido,
• u kobiet - nadmierne owłosienie na twarzy i przedramionach, zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki i bezpłodność,
• powiększenie śledziony i objawy jej nadczynności w postaci zmniejszonej liczby płytek krwi i krwinek białych, niedokrwistości,
• sieć rozszerzonych naczyń żylnych na skórze brzucha (tzw.„głowa Meduzy”),
• odwrócenie rytmu dobowego snu i czuwania, 
• zaburzenia psychiczne (od senności, spowolnienia, zmiany zachowania po splątanie i w końcu śpiączkę).

Powikłaniem marskości wątroby stanowiącym stan zagrożenia życia są masywne krwotoki z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego na skutek pękania żylaków przełyku, żołądka lub okołoodbytniczych.
Do ważnych powikłań marskości należy również rak wątrobowo-komórkowy (HCC) rozwijający się najczęściej w wątrobie o przebudowie marskiej.

Przyczyny marskości wątroby:

W Polsce najczęstszymi przyczynami marskości wątroby są:

• wirusowe zapalenie wątroby typu B i C (HBV, HCV),
• nadużywanie alkoholu,
• stłuszczenie wątroby - SLD (Steatotic Liver Disease).

 
Do włóknienia wątroby i w konsekwencji jej marskości prowadzić mogą wszystkie pozostałe przewlekłe choroby wątroby, m.in. autoimmunologiczne zapalenie wątroby, pierwotne żółciowe zapalenie dróg żółciowych, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, toksyczne działanie substancji chemicznych i niektórych leków (np. metotreksat, leki cytostatyczne), choroby uwarunkowane genetycznie - choroba Wilsona, hemochromatoza, itd.).

Marskość wątroby postępuje o wiele szybciej przy współistnieniu dwóch lub większej ilości w/w czynników, a także u pacjentów ze stłuszczeniem wątroby spowodowanym nadużywaniem alkoholu.

Podejrzenie choroby wątroby - co dalej?

Wymienione powyżej dolegliwości oraz czynniki ryzyka, a także nieprawidłowe wartości wskaźników laboratoryjnych (m.in. ALT, AST, GGTP, zmniejszona ilość płytek krwi) powinny skłonić do zgłoszenia się do lekarza, który zaleci dalszą, specjalistyczną diagnostykę, w tym badania obrazowe.